Άγιος Ευστάθιος Αρχιεπίσκοπος Αντιοχείας της Μεγάλης (21 Φεβρουαρίου)

Θείας ἔμπλεως σοφίας πέλων, ὁμοούσιον Πατρὶ τὸν Λόγον ἐν τῇ συνόδῳ τῇ πρώτῃ ἐκήρυξας, καὶ διωγμοῖς ὁμιλήσας καὶ θλίψεσιν δόξης ἀρρήτου μετέσχες, Εὐστάθιε. Πάτερ ὅσιε Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε δωρίσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.

Μέ­γας πρό­μα­χος καί φω­στήρ τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας ἀ­να­δεί­χθη­κε ὁ ἅ­γιος Εὐ­στά­θιος, ὁ Ἐ­πί­σκο­πος τῆς Ἀν­τι­ο­χεί­ας. Στε­νός συ­νερ­γά­της καί ὁ­μό­ψυ­χος συμ­πο­λε­μι­στής τοῦ Μ. Ἀθανασίου, κα­τέ­χει θέ­ση λαμ­πρή στήν ἱ­στο­ρί­α τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας μας.

Ἡ Σί­δα τῆς Παμ­φυ­λί­ας πι­θα­νό­τα­τα εἶ­ναι ἡ ἰ­δι­αί­τε­ρη πα­τρί­δα τοῦ Ἁ­γί­ου. Ἐ­κεῖ πῆ­ρε τήν πρώ­τη μόρ­φω­ση, γραμ­μα­τι­κή καί πνευ­μα­τι­κή, ἀ­πα­ραί­τη­τη γιά τή με­γά­λη του ἱ­ε­ρή ἀποστο­λή στή συ­νέ­χεια. Δι­ό­τι ὁ Εὐ­στά­θιος μέ ζῆ­λο πο­λύ πρό­σφε­ρε ὅ­λα τά χα­ρί­σμα­τά του γιά τή δό­ξα τοῦ Χρι­στοῦ καί τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας του. Τό 320 μ.Χ. χει­ρο­το­νεῖ­ται Ἐ­πί­σκο­πος καί ἀ­να­λαμ­βά­νει τήν εὐ­θύ­νη τῆς δι­α­ποι­μάν­σε­ως τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας τῆς Βε­ροί­ας τῆς Συ­ρί­ας καί ἀρ­γό­τε­ρα, τό 324, ἐγ­κα­θί­στα­ται στήν Ἀν­τι­ό­χεια. Μέ συ­ναί­σθη­ση τῆς με­γά­λης εὐθύνης του ἐ­νώ­πιον τοῦ Θε­οῦ καί τοῦ ποι­μνί­ου του ἐρ­γά­σθη­κε τό ἔρ­γο του καί ἐ­πί ἔ­τη τρο­φο­δό­τη­σε πνευ­μα­τι­κά τό ποί­μνιό του.

Οἱ ἰ­δι­αί­τε­ροι ἀ­γῶ­νες τοῦ ἁ­γί­ου Εὐ­στα­θί­ου στρά­φη­καν ἐ­ναν­τί­ον τῆς αἱ­ρέ­σε­ως τοῦ Ἀ­ρεί­ου, ἡ ὁ­ποί­α ὕ­που­λη καί πο­νη­ρή δι­α­δι­δό­ταν στό λα­ό μέ ἐκ­πλη­κτι­κή τα­χύ­τη­τα. Ἔ­τσι ὁ Εὐστά­θιος ὡς Ἐ­πί­σκο­πος Ἀν­τι­ο­χεί­ας βρέ­θη­κε στήν Α΄ Οἰ­κου­με­νι­κή Σύ­νο­δο, τήν ὁ­ποί­α συγ­κά­λε­σε τό 325 μ.Χ. ὁ αὐ­το­κρά­τωρ Μ. Κων­σταν­τῖ­νος στή Νί­και­α. Ἐ­κεῖ μα­ζί μέ τόν συνα­θλη­τή του, δι­ά­κο­νο τό­τε, Ἀ­θα­νά­σιο, ἀ­γω­νί­σθη­κε μέ σθέ­νος ἐ­ναν­τί­ον τῆς φο­βε­ρῆς αἱ­ρέ­σε­ως. Μέ τό λό­γο καί τήν προ­σευ­χή του συν­τέ­λε­σε στήν κα­τα­τρό­πω­ση τοῦ ἐ­χθροῦ. Τό Πνεῦ­μα τό Ἅ­γιο εὐ­λό­γη­σε τούς ἀ­γῶ­νες του καί ἡ αἵ­ρε­ση καί ὁ αἱ­ρε­σιά­ρχης κα­τα­δι­κά­σθη­καν.

Ἐ­άν ὅ­μως ἡ αἵ­ρε­ση καί ὁ αἱ­ρε­σιά­ρχης κα­τα­δι­κά­σθη­καν ἀ­πό τήν Σύ­νο­δο, ὁ Ἄ­ρει­ος δέν ἄλ­λα­ξε γνώ­μη οὔ­τε ἔ­μει­νε ἥ­συ­χος. Ὕ­που­λος, σκο­τει­νός καί ὑ­πο­κρι­τής, ὅ­πως ἦ­ταν, ἔπεισε τόν αὐ­το­κρά­το­ρα ὅ­τι με­τα­νό­η­σε, καί ζη­τοῦ­σε νά γί­νει δε­κτός στούς κόλ­πους τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας. Ἡ ἀ­παί­τη­ση ὅ­μως αὐ­τή τοῦ ἀ­με­τα­νό­η­του αἱ­ρε­σιά­ρχη, πραγ­μα­τι­κή νάρ­κη γιά τήν Ὀρ­θο­δο­ξί­α, βρῆ­κε ἀν­τι­μέ­τω­πούς τούς δυ­ό κο­λοσ­σούς, Ἀ­θα­νά­σιο καί Εὐ­στά­θιο. Γνῶ­στες τῆς ὑ­πο­κρι­σί­ας τοῦ Ἀ­ρεί­ου, ἀν­τέ­δρα­σαν στήν ἀ­ξί­ω­σή του. Σα­τα­νο­κί­νη­τοι οἱ αἱρετικοί προ­σπά­θη­σαν τό­τε μέ ὅ­λα τά μέ­σα καί ὅ­λες τίς δυ­νά­μεις τους νά ἐ­κτο­πί­σουν τόν Ὀρ­θό­δο­ξο Ἐ­πί­σκο­πο τῆς Ἀν­τι­ο­χεί­ας. Ἐ­ξα­πέ­λυ­σαν ἐ­ναν­τί­ον του συ­κο­φαν­τί­ες γιά θέμα­τα πί­στε­ως καί ἠ­θι­κῆς. Τόν κα­τη­γό­ρη­σαν ὅ­τι προ­σχώ­ρη­σε στήν αἵ­ρε­ση τοῦ Σα­βελ­λί­ου καί ὅ­τι κη­ρύτ­τει τά δι­δάγ­μα­τά του. Ἀλ­λά ὁ Ἅ­γιος τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας δέν ἄρ­γη­σε νά ἀπο­δεί­ξει ὅ­τι οἱ ποι­κί­λες αὐ­τές συ­κο­φαν­τί­ες ἦ­ταν ἀ­σύ­στα­τες μί­α πρός μί­α. Ὅ­μως τε­λι­κά τό ἔ­τος 330 οἱ πο­λέ­μιοι συγ­κρό­τη­σαν στήν Ἀν­τι­ό­χεια Σύ­νο­δο ὁ­μο­φρό­νων καί πέ­τυ­χαν τήν κα­τα­δί­κη καί κα­θαί­ρε­ση τοῦ Εὐ­στα­θί­ου. Ἔ­τσι μέ αὐ­το­κρα­το­ρι­κή ὑ­πο­γρα­φή ὁ Ὀρ­θό­δο­ξος Ἐ­πί­σκο­πος, συ­κο­φαν­τη­μέ­νος ἀ­πό τούς αἱ­ρε­τι­κούς, ὁ­δη­γεῖ­ται στήν ἐ­ξο­ρί­α, στήν μα­κρι­νή Τρα­ϊ­α­νού­πο­λη.

Ὡς ὑ­πεύ­θυ­νος ὅ­μως Ὀρ­θό­δο­ξος Ἐ­πί­σκο­πος, προ­τοῦ ξε­κι­νή­σει γιά τόν μαρ­τυ­ρι­κό δρό­μο τῆς ἐ­ξο­ρί­ας, κα­λεῖ τούς πρε­σβυ­τέ­ρους τῆς Ἐκ­κλη­σί­ας καί τούς μι­λᾶ μέ παρ­ρη­σί­α καί θερ­μό­τη­τα. Τούς κα­θι­στᾶ ὑ­πεύ­θυ­νους γιά τό ποί­μνιο, πού ἄ­φη­νε ὀρ­φα­νό, καί τούς συ­νι­στᾶ νά μεί­νουν ἀ­συν­θη­κο­λό­γη­τοι μέ τήν αἵ­ρε­ση καί νά ἀ­σφα­λί­σουν τά λο­γι­κά πρό­βα­τα ἀ­πό τούς βα­ρεῖς λύ­κους.

Νά πε­ρι­γρά­ψου­με τίς πε­ρι­πέ­τει­ες τοῦ δρό­μου τῆς ἐ­ξο­ρί­ας καί τῆς ἐ­κεῖ δι­α­μο­νῆς του; Εἶ­ναι ἀ­δύ­να­τον! Ὅ­μως με­γα­λύ­τε­ρο μαρ­τύ­ριο γιά τόν Εὐ­στά­θιο ἦ­ταν ὁ κίν­δυ­νος τῆς Ὀρθοδο­ξί­ας καί ὁ χω­ρι­σμός του ἀ­πό τό ποί­μνιό του. Γι’ αὐτό δέν ἔ­παυ­σε οὔ­τε γιά μί­α στιγ­μή νά προ­σεύ­χε­ται γιά ὅ­λους καί ὅ­λα, καί νά ἀ­πευ­θύ­νει ἐ­πι­στο­λές, γιά νά μέ­νουν σταθε­ροί μέ­χρι τήν τε­λι­κή νί­κη, ἡ ὁ­ποί­α δέν θά ἀρ­γοῦ­σε. Ὁ Θε­ός τῆς ἀ­λη­θεί­ας πο­λε­μᾶ μα­ζί μας, τούς ἐ­νί­σχυ­ε.

Ὁ μέ­γας ἀ­γω­νι­στής τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας Εὐ­στά­θιος πέ­θα­νε στήν ἐ­ξο­ρί­α (τό 360) καί δέν ἀ­ξι­ώ­θη­κε νά ξα­να­δεῖ τό ἀ­γα­πη­μέ­νο του ποί­μνιο. Ἡ μνή­μη του ὅ­μως με­τα­ξύ τῶν Ὀρθοδόξων τῆς Ἀν­τι­ο­χεί­ας ἔ­με­νε πάν­το­τε ἱ­ε­ρή. Ἀ­μέ­σως με­τά τόν θά­να­τό του ἄρ­χι­σε νά τι­μᾶ­ται καί ὡς Μάρ­τυ­ρας. Ὁ ἅ­γιος Ἰ­ω­άν­νης ὁ Χρυ­σό­στο­μος, μέ­γας ρή­το­ρας τῆς Ἀντιοχεί­ας, στό λό­γο πού ἐ­ξε­φώ­νη­σε, με­τα­ξύ τῶν ἄλ­λων ση­μει­ώ­νει: «Μήν ἐκ­πλα­γεῖ­τε μέ τό ὅ­τι, ὅ­ταν ἄρ­χι­σα νά ἐγ­κω­μιά­ζω τόν Ἅ­γιο, τόν ἀ­πε­κά­λε­σα Μάρ­τυ­ρα. Εἶ­πα πολ­λές φο­ρές στήν ἀ­γά­πη σας, ὅ­τι μάρ­τυ­ρα δέν ἀ­να­δει­κνύ­ει μό­νο ὁ μαρ­τυ­ρι­κός θά­να­τος, ἀλ­λά καί ἡ πρό­θε­ση. Αὐ­τός λοι­πόν ὁ μάρ­­τυ­ρας ἀν­τι­πά­λαι­σε μέ μύ­ριους θα­νά­τους καί ὅ­λους αὐ­τούς τούς ὑ­πέ­μει­νε μέ τή θέ­λη­σή του καί τήν προ­θυ­μί­α του. Δι­ό­τι κι ἀ­πό τήν πα­τρί­δα του τόν ἀ­πο­μά­κρυ­ναν καί στήν ἐ­ξο­ρί­α τόν με­τέ­φε­ραν καί πολ­λά ἀλ­λά φο­βε­ρά ἔ­κα­ναν τότε ἐ­ναν­τί­ον τοῦ μα­κα­ρί­ου αὐ­τοῦ ἀν­δρός. Καί τε­λεί­ω­σε τόν βί­ο του μέ ὁ­μο­λο­γί­α ἀ­νυ­πό­κρι­της πί­στε­ως».

Τέ­λος στά χρό­νια τοῦ βα­σι­λέ­ως Ζή­νω­νος (474 – 491), με­τά τήν τε­λι­κή νί­κη τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας, τό ἱ­ε­ρό του λεί­ψα­νο ἐ­πα­νῆλ­θε μέ πομ­πή, ὅ­πως τοῦ ἄ­ξι­ζε, στήν Ἀν­τι­ό­χεια. Με­γά­λο πλῆ­θος λα­οῦ τό προ­ϋ­πάν­τη­σαν πο­λύ πρίν ἀ­πό τήν πό­λη καί μέ ὕ­μνους τό ἐγ­κω­μί­α­σαν.

Ἐ­άν ἐ­μεῖς, οἱ ση­με­ρι­νοί ὑ­μνη­τές τοῦ Ἐ­πι­σκό­που Ἀν­τι­ο­χεί­ας Εὐ­στα­θί­ου, θαυ­μά­ζου­με τή ζω­ή καί τούς ἀ­γῶ­νες του, ἄς γνω­ρί­ζου­με, ὅ­τι ἀ­γω­νι­στές μᾶς θέ­λει ὁ Ἅ­γιος. Ἀ­γω­νι­στές. Σή­με­ρα μά­λι­στα, σέ ἐ­πο­χή πού τό­σοι ἀν­τί­χρι­στοι καί αἱ­ρε­τι­κοί γέ­μι­σαν τήν πα­τρί­δα μας καί ἐ­πι­δι­ώ­κουν τή βε­βή­λω­ση τῆς Ὀρ­θο­δο­ξί­ας. «Στῶ­μεν κα­λῶς» καί «ἐρ­γα­ζώ­με­θα εὐθαρ­σῶς»!

Ἀπό τό βιβλίο «Φωστῆρες Ὑπέρλαμπροι», Ἀρχιμ. Θεοδώρου Μπεράτη

osotir